ความเชื่อดั้งเดิม ธรรมชาติ ศาสนา หล่อหลอมเป็นภูมิปัญญา

การสร้างความกลมกลืม สมดุลกับธรรมชาติที่แวดล้อง ส่งผลให้แบบแผนการดำรงชีพและรูปแบบวัฒนธรรมของผู้คนในอดีตไม่ซับซ้อนมาก ประดิษฐกรรม สิ่งของเครื่องใช้ส่วนใหญ่มุ่งสร้างเพื่อตอบสนองการใช้งานเป็นหลัก รวมถึงการเลือกวัสดุที่ใช้ในการสร้างประดิษฐกรรมนั้นตามสภาพแวดล้อมที่ดำรงชีพ one-for-another.org อย่างไรก็ตาม สิ่งของที่อุทิศในพิธีกรรมการฝังศพของมนุษย์ในช่วงเวลาดังกล่าวอาจสื่อถึงสถานะทางสังคมของผู้ตายนั้น

นับแต่ช่วงยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย (ประมาณ 2,500-1,500 ปีมาแล้ว) จนถึงราวพุทธศตวรรษที่ 1-9 ความซับซ้อนทางวัฒนธรรมเริ่มปรากฎชัดขึ้นเป็นลำดับ ทั้งนี้โดยมีปัจจัยจากการแลกรับวัฒนธรรมจากดินแดนโพ้นทะเล อาทิ อินเดีย อาหรับ จีน ดินแดนในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ฯลฯ ส่งผลต่อแบบแผนคติความเชื่อและการสร้างภูมิปัญญาของคนในช่วงเวลาดังกล่าวอย่างเด่นชัด ดัวยการรับประดิษฐกรรมเครื่องใช้สำริดประเภทกลองมโหระทึก เครื่องประดับสำริด เครื่องประดับจากแก้ว หินกึ่งมีค่า ฯลฯ ซึ่งสิ่งเหล่านี้นับเป็นส่วนประกอบสำคัญที่พบในเครื่องอุทิศสำหรับพิธีกรรมฝังศพช่วงระยะเวลาดังกล่าว ทั้งยังปรากฎหลักฐานการสร้างที่อยู่อาศัยในพื้นที่ราบใกล้แหล่งน้ำ จากเดิมที่มนุษย์นิยมอยู่อาศัยตามถ้ำและเพิงเผา นอกจากนี้การรับพุทธศาสนาและแบบแผนความเชื่อจากดินแดนโพ้นทะเลเหล่านั้น นับเป็นส่วนสำคัญต่อการเปลี่ยนแปลงคติความเชื่อในเรื่องพิธีกรรมการปลงศพ จากเดิมที่นิยมฝังทั้งร่างในลักษณะเหยียดยาว เป็นการฝังศพในภาชนะ ก่อนที่จะคลี่คลายไปสู่การปลงศพด้วยวิธีเผา เพื่อเก็บอัฐิในเวลาต่อมา

ด้วยสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการดำรงชีพ และความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติก่อให้เกิดกลุ่มวัฒนธรรมน้อยใหญ่กระจายอยู่ตามลุ่มแม่น้ำต่าง ๆ แหล่งน้ำจึงไม่เพียงแต่เป็นสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติที่คนไทยคุ้นเคยมาแต่อดีต หากแต่ยังเป็นเส้นทางคมนาคม แหล่งทรัพยากรอาหาร แหล่งก่อกำเนิดศิลปวัฒนธรรม ประเพณีอันเกี่ยวเนื่องด้วยสายน้ำ ฯลฯ นอกจากนี้การอยู่ภายใต้อิทธิพลลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ และลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือนับเป็นส่วนสำคัญที่ทำให้พื้นที่อันเป็นที่ตั้งของประเทศไทยเป็นชุมทางการติดต่อของพ่อค้า นักเดินเรือ นักบวช ฯลฯ อย่างต่อเนื่องนับแต่อดีต การติดต่อสัมพันธ์กับกลุ่มชนจากดินแดนอื่น ๆ ล้วนมีส่วนต่อการสร้างแบบแผนการดำรงชีพและโลกทัศน์ความเชื่อแก่ผู้คนในสังคมไทยโดยเฉพาะเมื่อพุทธศาสนาและหลักคำสอนในศาสนาอื่น ๆ ที่แพร่หลายเข้ามาก่อเกิดแบบแผนวัฒนธรรมที่แตกต่างและซับซ้อนขึ้นเป็นลำดับ